काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनमा नेपाल राष्ट्र बैंकले २२ खर्ब ७३ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ तरलता प्रशोचन गरेको छ। केन्द्रीय बैंकले समीक्षा अवधिमा निक्षेप सङ्कलन बोलकबोलमार्फत तीन खर्ब ७९ अर्ब ५० करोड र स्थायी निक्षेप सुविधामार्फत १८ खर्ब ९३ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ गरी कुल २२ खर्ब ७३ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ तरलता प्रशोचन गरेको हो।
बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अधिक तरलता व्यवस्थापन गर्न केन्द्रीय बैंकले ठूलो रकम प्रशोचन गरेको हो। यो तथ्यले वित्तीय प्रणालीमा तरलताको अवस्था र त्यसको व्यवस्थापनमा राष्ट्र बैंकले अपनाएको नीतिलाई देखाएको छ।
अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा मौद्रिक व्यवस्थापनका विभिन्न उपकरणमार्फत पटक–पटक गरी तीन खर्ब ३८ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ तरलता प्रशोचन गरिएको थियो। यसअनुसार समीक्षा अवधिमा अघिल्लो वर्षको तुलनामा तरलता प्रशोचन १३ खर्ब ६५ अर्ब पाँच करोड रुपैयाँले अर्थात् ३७ प्रतिसतले घटेको हो।
२०८३ साउन मसान्तमा निक्षेप सङ्कलन बोलकबोलमार्फत आठ खर्ब ६५ अर्ब ८० करोड र नेपाल राष्ट्र बैंक ऋणपत्रमार्फत चार खर्ब रुपैयाँ गरी कुल १२ खर्ब ६५ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ तरलता प्रशोचनको बक्यौता रहेको छ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेपको वृद्धि, कर्जाको माग सुस्त, सरकारी खर्च, विप्रेषण आप्रवाह र विदेशी विनिमय कारोबारलगायतका पक्षले तरलताको अवस्थालाई प्रभावित गर्छन्। त्यसैले तरलता प्रशोचनसँगै कर्जा विस्तार, ब्याजदर र निजी क्षेत्रतर्फको लगानीको अवस्थालाई पनि हेर्न आवश्यक देखिएको छ।
समीक्षा अवधिमा राष्ट्र बैंकले विदेशी विनिमय बजार (वाणिज्य बैंकहरू) बाट अमेरिकी डलर ६६ करोड ५८ लाख खुद खरिद गरी एक खर्ब एक अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ तरलता प्रवाह गरेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा अमेरिकी डलर ५५ करोड ४२ लाख खुद खरिद गरी ७७ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ तरलता प्रवाह गरिएको थियो।
विदेशी मुद्रा खरिद गर्दा बैंकिङ प्रणालीमा नेपाली रुपैयाँ प्रवाह हुने भएकाले यसले तरलता बढाउन योगदान गर्छ। तरलता प्रशोचन र विदेशी मुद्रा खरिदबाट भएको प्रवाह दुवैलाई सँगै हेर्दा केन्द्रीय बैंकले बैंकिङ प्रणालीको नगद प्रवाह व्यवस्थापन गर्न दुवैतर्फका उपकरण प्रयोग गरिरहेको देखिन्छ।
त्यस्तै, चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनसम्ममा अमेरिकी डलर २६ करोड बिक्री गरी ३९ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ बराबरको भारतीय रुपैयाँ खरिद गरिएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा अमेरिकी डलर २० करोड बिक्री गरी २८ अर्ब छ करोड रुपैयाँ बराबरको भारतीय रुपैयाँ खरिद भएको थियो।
यो रकम समीक्षा अवधिमा भएको कुल कारोबारभन्दा फरक हो। कुल प्रशोचनले अवधिभर भएका कारोबार देखाउँछ भने बक्यौताले निश्चित मितिसम्म बाँकी रहेको रकम जनाउँछ।
