काठमाडौं। भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको सातौँ दिनसम्म पनि खोजी, उद्धार र राहतको काम जारी छ । बाढी प्रभावित क्षेत्रमा परिवारजन आफन्तको खोजीमा छन्, सुरक्षाकर्मी बेपत्ता तथा मृतकको खोजीमा खटिएका छन् ।
तर, यति ठूलो विपद् का बेला नेतृत्व गर्ने, समन्वय गर्ने जिम्मेवारी पाएको गृह मन्त्रालयको विपद् तथा द्वन्द्व व्यवस्थापन महाशाखा भने प्रमुखविहीन छ ।
महाशाखाका प्रमुख सहसचिव सुरेश पन्थी विपद्का बेला फिल्डमा खटिनुको सट्टा विदेश भ्रमणमा रहेको पाइएको छ । उनी अमेरिकामा रहेको बताइए पनि उनको भ्रमणको उद्देश्य, स्थान र कहिले स्वदेश फर्किने भन्नेबारे गृह मन्त्रालय नै बेखबर छ ।
गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता आनन्द काफ्लेका अनुसार पन्थी विदेश गएको जानकारी मन्त्रालयलाई भए पनि उनी कहाँ, किन र कति अवधिका लागि गएको भन्ने विषयमा मन्त्रालयसँग स्पष्ट विवरण छैन ।
विपद् सुरु भएपछि सरकारले अत्यावश्यक सेवामा कार्यरत कर्मचारीलाई बिदामा भए पनि तत्काल काममा फर्किन निर्देशन दिएको छ । मन्त्रिपरिषद्ले समेत कर्मचारीको बिदा रद्द गरी विपद् व्यवस्थापनमा परिचालन गर्ने निर्णय गरिसकेको अवस्थामा सम्बन्धित महाशाखाका प्रमुख नै कार्यक्षेत्रमा अनुपस्थित भएपछि सरकारी संयन्त्रको कार्यक्षमतामाथि प्रश्न उठेको छ ।
विशेषगरी गृह मन्त्रालयको विपद् तथा द्वन्द्व व्यवस्थापन महाशाखाले विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी नीति, योजना, समन्वय तथा उद्धार–राहतका काममा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ । यस्तो जिम्मेवारी पाएको महाशाखाको नेतृत्वकर्ता नै विपद्को समयमा मन्त्रालय र फिल्ड दुवैतिर उपस्थित नहुनुले सरकारको विपद् व्यवस्थापन तयारीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
बाढीको सातौँ दिनसम्म पनि खोजी जारी
भदौ १० मा भोटेकोशी र त्रिशूली नदी तटीय क्षेत्रमा आएको बाढीले रसुवा, नुवाकोटलगायतका क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ । बाढीले बस्ती, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका संरचनासमेत प्रभावित भएका छन् । बाढीमा परी ठूलो संख्यामा मानिस बेपत्ता भएका छन् । उद्धार टोलीले नदी किनार तथा विभिन्न स्थानबाट शव निकाल्ने क्रम जारी राखेको छ । अहिलेसम्म १ हजार १० जनाको शव भेटिएको दाबी गरिएको छ । तीमध्ये थोरैको मात्र पहिचान खुलेको र धेरै शवको पहिचान हुन बाँकी रहेको जनाइएको छ ।
पहिचान हुन नसकेका शवलाई सरकारले बेवारिसे मानेर गाड्ने प्रक्रिया अघि बढाएको भन्दै आफन्त तथा अधिकारकर्मीहरूले प्रश्न उठाएका छन् । विपद्को यति संवेदनशील अवस्थामा शवको पहिचान, आफन्तको खोजी र परिवारसम्म सूचना पुर्याउने कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ ।
विपद्को नेतृत्व गर्ने संयन्त्र नै गायब
विपद् व्यवस्थापनमा गृह मन्त्रालयलाई प्रमुख समन्वयकारी निकाय मानिन्छ । गृहअन्तर्गतको विपद् तथा द्वन्द्व व्यवस्थापन महाशाखाले सुरक्षा निकाय, स्थानीय प्रशासन, प्रदेश सरकार तथा अन्य निकायबीच समन्वय गर्ने भूमिका खेल्छ । तर, बाढीबाट ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भइरहेको समयमा यही महाशाखाका प्रमुख विदेशमा रहनुले सरकारी संयन्त्रको गम्भीर कमजोरी उजागर गरेको छ ।
सरकारले बिदामा रहेका कर्मचारीलाई समेत तत्काल कार्यस्थलमा फर्कन निर्देशन दिएको अवस्थामा सम्बन्धित महाशाखाका प्रमुख अझै स्वदेश नफर्कनु थप प्रश्नको विषय बनेको छ । विपद्को प्रत्यक्ष नेतृत्व र समन्वय गर्नुपर्ने अधिकारी नै अनुपस्थित हुँदा सरकारको आदेश कार्यान्वयन कति प्रभावकारी छ भन्ने प्रश्नसमेत उठेको छ ।
यता बाढी प्रभावित क्षेत्रमा भने सातौँ दिनसम्म पनि उद्धार टोलीले बेपत्ता व्यक्तिको खोजी गरिरहेको छ । परिवारजन आफन्त भेटिने आशामा नदी किनार र उद्धारस्थलमा कुरिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा विपद् व्यवस्थापनको जिम्मेवारी बोकेको मन्त्रालयको नेतृत्व तह नै अनुपस्थित देखिनुले राज्यको विपद् तयारी र जवाफदेहितामाथि गम्भीर प्रश्न उब्जाएको छ।
