काठमाडौं । इन्टरनेटका लाखौँ वेबसाइट सञ्चालन गर्न प्रयोग हुँदै आएको पीएचपी प्रविधिमा गम्भीर सुरक्षा कमजोरी भेटिएपछि विश्वभर साइबर सुरक्षा सतर्कता बढेको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को सहायताले एक दशकभन्दा लामो समयदेखि लुकेर रहेका कमजोरी पहिचान भएपछि सरकारी निकायदेखि ठूला अनलाइन सेवासम्मले सुरक्षा उपाय अपनाउन थालेका छन्।
पीएचपीमा आधारित प्रणालीमा भेटिएका कमजोरीको दुरुपयोग भए आक्रमणकारीले अनधिकृत पहुँच प्राप्त गर्ने र संवेदनशील तथ्यांक चोरी गर्ने जोखिम हुन्छ। त्यसैले सम्बन्धित निकायले सुरक्षा अद्यावधिक तत्काल लागू गर्न वा जोखिम नियन्त्रण गर्न नसके वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गर्न निर्देशन दिएका छन्।
पीएचपी (PHP) वेबसाइट तथा वेब एप्लिकेसन निर्माण र सञ्चालनमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा हो। विकिपिडिया, वर्डप्रेसमा आधारित वेबसाइट, अनलाइन पसल र विभिन्न संस्थाका वेब प्रणालीमा यसको प्रयोग हुँदै आएको छ।
प्रयोगकर्ताले वेबसाइट खोल्दा आवश्यक सूचना प्रशोधन गरी देखाउन पीएचपीले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यही प्रविधिमा सुरक्षा कमजोरी देखिए त्यसमा निर्भर वेबसाइट तथा प्रणाली जोखिममा पर्न सक्छन्।
सुरक्षा जोखिम सार्वजनिक भएपछि विकिमिडियालगायत केही संस्थाले सावधानीका रूपमा आफ्ना प्रणाली बन्द गरेका छन्। फिनल्यान्ड सरकार, एडिनबरा सिटी काउन्सिल र बीबीसीका केही वेबसाइट तथा पृष्ठसमेत अस्थायी रूपमा अफलाइन गरिएको विवरणमा उल्लेख छ।
पीएचपीका विकासकर्ताले सुरक्षा कमजोरी समाधान गर्न अद्यावधिक संस्करण जारी गरेका छन्। अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सी (एनएसए) सहित विभिन्न देशका साइबर सुरक्षा निकायले प्रभावित प्रणालीमा तत्काल सुरक्षा प्याच लागू गर्न र त्यसो गर्न नसके जोखिमयुक्त सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गर्न आग्रह गरेका छन्।
साइबर सुरक्षा कम्पनीका अनुसन्धानकर्ताले एआई उपकरणको सहायताले सफ्टवेयरको कोड विश्लेषण गरी कमजोरी पहिचान गरेका हुन्। जटिल कोडमा लुकेका त्रुटि छिटो पत्ता लगाउन एआईले सहयोग गर्न सक्छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार सफ्टवेयरमा रहेका त्रुटि पुरानै भए पनि तिनलाई पहिचान गर्ने प्रविधि थप प्रभावकारी बनेको छ। तर यही क्षमताले साइबर आक्रमणकारीलाई पनि कमजोरी खोज्न र आक्रमणका विधि विकास गर्न सहयोग पुर्याउन सक्ने जोखिम छ।
नेपालमा पनि बैंक, वित्तीय संस्था, सरकारी निकाय, सञ्चारमाध्यम र निजी क्षेत्रका वेबसाइटमा पीएचपी प्रविधि प्रयोग भएको हुन सक्छ। तर, कुनै वेबसाइट पीएचपीमा बनेकै कारण स्वतः जोखिममा परेको भन्न मिल्दैन। जोखिम सम्बन्धित पीएचपी संस्करण, प्रणालीको संरचना र सुरक्षा अद्यावधिक लागू गरिएको अवस्थामाथि निर्भर हुन्छ।
वेबसाइट सञ्चालकले आफूले प्रयोग गरिरहेको पीएचपी संस्करण जाँच गरी विकासकर्ताले सिफारिस गरेको सुरक्षित संस्करणमा अद्यावधिक गर्नुपर्छ। आवश्यक अद्यावधिक तत्काल गर्न नसक्ने अवस्थामा जोखिमयुक्त सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गर्ने र अनधिकृत पहुँच भएको छ कि छैन भनेर जाँच गर्नुपर्ने हुन्छ।
सामान्य प्रयोगकर्ताले पनि यस घटनाको नाममा आउने शंकास्पद इमेल, सन्देश र नक्कली सुरक्षा सूचना खोल्नबाट जोगिनुपर्छ। पासवर्ड परिवर्तन गर्न वा अन्य कदम चाल्न सम्बन्धित सेवाप्रदायकले आधिकारिक रूपमा दिएको निर्देशन पालना गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
